PRAVA RADNIKA i OBAVEZE POSLODAVCA

PRAVA RADNIKA i OBAVEZE POSLODAVCA

…za vrijeme privremene zabrane rada poslovnog subjekta i rada od kuće

 

Iniciran aktuelnom situacijom u Republici Srpskoj i regionu, povodom progresivnog širenja Korona virusa, a koje širenje virusa, odnosno,  sama bojazan od iste pojave je imalo za posljedicu niz restriktivnih mjera organa vlasti od kojih restriktivnih mjera, po poslovne subjekte, najteže su one kojima se potpuno zabranjuje rad subjektima određenih djelatnosti, pristupio sam izradi ovog rada u cilju iznošenja svog mišljenja povodom prava i obaveza radnika i poslodavca,  u slučaju privremenog prestanka rada poslodavca, uslijed navedenih okolnosti, kao i u slučaju „ rada od kuće“, kako se kolokvijalno naziva rad van prostorija poslodavca u novonastalim okolnostima vanredne situacije.

 

Pojavom nultog pacijenta zaraženog virusom Korona u Republici Srpskoj,  gradski organi vlasti započeli su sa primjenom restriktivnih mjera, koje mjere su kasnije proširene i pooštrene u sadržinskom smislu, na način da su započele sa skraćenjem rada subjekata u pojedinim djelatnostima, prvenstveno ugostiteljstvu, da bi, progrediranjem zaraze, došlo do potpune zabrane rada u određenim djelatnostima te proglašenja vanredne situacije na teritoriji Republike Srpske, saglasno čl.41.st.2. Zakona o zaštiti i spasavanju u vanrednim situacijama (Sl.Gl.RS 121/12 i 46/17) .

 

Cijeneći nastalu situaciju kod predmetnih poslovnih subjekata ili poslodavaca,  zavisno kroz koju prizmu da ih posmatramo, došlo je do faktičkog nevršenja ugovora o radu, uslijed pravne nemogućnosti izvršenja istog od strane radnika. Naime, osnovna obaveza radnika u radnom odnosu jeste obaveza obavljanja rada za potrebe poslodavca, a datoj obavezi radnika odgovara obaveza poslodavca da mu obezbijedi obavljanje istih poslova te isplati platu za predmetni rad, posmatrajući pojam plate u užem smislu, kao izraz vrijednosti radnikovog rada, kao i da isplati troškove regulisane opštim aktima.

 

Dato stanje nemogućnosti izvršavanja ugovora o radu od strane radnika, sa pravom se može cijeniti kao viša sila (vis maior) , jer se radi o privremenoj pravnoj nemogućnosti rada, koja je imperativnog karaktera, bez mogućnosti dispozicije subjekata radnog odnosa.

 

Zakonodavac je normirao predmetnu životnu situaciju Zakonom u radu (Sl.Gl.RS 1/16 i 66/88) i to odredbom čl.90.st.1. kojom je propisano da u slučaju kada je radnik, zbog više sile ili havarije na mašinama ili na drugim sredstvima rada, spriječen da izvršava svoje obaveze po ugovoru o radu, isti ima pravo na plaćeno odsustvo i pravo na naknadu plate u visini od 50% prosječne plate radnika ostvarene u prethodna tri mjeseca.

 

Stavom 2. navedenog člana, predviđeno je da se opštim aktom poslodavca utvrđuju uslovi i način ostvarivanja predmetnog prava .

 

Dakle, cijeneći da radnik ne obavlja rad u navedenom periodu, isti nema pravo na platu, kao vrstu primanja, već na naknadu plate a koja se obračunava u visini prednje navedenoj. U pogledu javnih dadžbina (poreza i zakonskih doprinosa) između predmetna dva tipa davanja, nema razlike. Građanstvo uglavnom ne pravi razliku između predmetna dva tipa davanja iz radnog odnosa, no razlika se ogleda u činjenici da se plata može ostvariti samo za ostvareni rad, dok se u slučaju plaćenog odsustvovanja sa rada, u zakonom propisanim slučajevima, može ostvariti naknada plate, kao poseban oblik davanja.

 

Potrebno bi bilo razjasniti šta se podrazumijeva pod pojmom plate u smislu čl.90.st.1. Zakona o radu, a sve iz razloga što je zakonodavac normiranjem defincije plate u čl. 121.st.1. Zakona o radu , koja definicija se u bitnome razlikuje od prijašnjeg Zakona o radu (Sl.gl. RS 55/07-prečišćeni tekst) , jer je pod pojam plate, osim nagrade za rad, uključen i svaki drugi vid naknade iz radnog odnosa, što je neprihvatljvo i kolidirajuće sa ostalim institutima radnog prava, unio pravnu nesigurnost i produkovao potrebu tumačenja zakonskih odredbi. Šta to u biti znači, odgovor je implicitan, predmetno znači da se pod pojam plate uključuju i naknade troškova (naknada troškova prevoza, naknada troškova toplog obroka i sl), a koje naknade su, po svojoj prirodi, uslovljene  samim obavljanjem rada , jer se radi o materijalnim troškovima koji ne postoje po radnika u slučaju da isti ne obavlja rad. U slučaju da mu se predmetni troškovi nadoknađuju i u slučaju odsustvovanja sa rada, stekao bi se zaključak da na strani radnika dolazi do sticanja bez osnova, koji institut je regulisan Zakonom o obligacionim odnosima, a isti za posljedicu ima neosnovanost ostvarivanja ovakve naknade i obavezu povrata u korist isplatioca, poslodavca u ovom slučaju.

 

Saglasno prednjem, jasno je da je potrebno dati tumačenje predmetne odredbe čl.90.st.1. Zakona o radu, i to u pogledu pojma plate, odnosno, načina na koji se naknada plate obračunava. Stava sam da bi predmetnu normu trebalo tumačiti istorijski, ciljno i teleološki, a ne gramatički i jezički,  jer je primarni metod tumačenja, teleološki metod, a koji zahtjeva utvrđivanje stvarne intencije zakonodavca prilikom normiranja date odredbe.

 

Mišljenja sam da je stvarna namjera zakonodavca bila da se pod pojmom plate iz čl.90.st.1. Zakona o radu, tretira plata u smislu ranijih propisa, tj. novčana nagrada za rad radniku, isključujući materijalne troškove koji se radniku isplaćuju u slučaju obavljanja rada, jer bi , obračun naknade plate na način da se u osnovicu obračuna uključuju i nepostojeći troškovi,  bio neprihvatljiv, suprotan elementarnoj logici i prirodi ugovora o radu , koji ugovor je po prirodi teretan, a ne dobročin pravni posao.

 

U pogledu stava 2. predmetne zakonske norme, mišljenja sam da većina poslodavaca nije donijela opšti akt(pravilnik, odluku i sl) kojim je predmetna pitanja regulisala, tj. način i uslove ostvarivanja naknade plate u navedenim slučajevima. Dato svakako ne negira pravo radnika na ostvarivanje predmetne naknade i u ovom slučaju se treba primjeniti pravna analogija, odnosno, odredba čl.198. i čl.199. Zakona o radu, i radniku, rješenjem poslodavca, odrediti početak plaćenog odsustva po ovom osnovu, kao i visinu naknade plate,  a saglasno čl.90.st.1. Zakona o radu. Nadalje, po izvjesnosti zaključenja plaćenog odsustva po ovom osnovu, bilo bi potrebno donijeti novo rješenje poslodavca kojim će se utvrditi datum prestanka plaćenog odsustva i datum obaveznog povratka radnika na rad. Predmetna rješenja se radniku uručuju odnosno dostavljaju na adresu(preporučeno sa povratnicom), ukoliko ne postoji mogućnost uručenja.

 

Ukazao bih i to da je potrebno napraviti distinkciju između gore navedene situacije, i situacije „rada od kuće“, koji je preporučen od strane organa vlasti, a u odnosu na poslodavce kod kojih se proces rada može odvijati na navedeni način.

 

U našem, kako ranijem, tako i sadašnjem radnom zakonodavstvu, postoji zaseban oblik ugovora o radu, kojim se reguliše rad van prostorija poslodavca, i isti je normiran čl.44. Zakona o radu. Predmetni ugovor je u praksi bio malo zastupljen i poslodavci nisu imali interesa za zaključivanje istog , međutim, isti se ukazao svrsishodnim u novonastalim okolnostima. Bitno je  istaći da radnik po osnovu datog ugovora ima gotovo identična prava kao i radnik po osnovu redovnog ugovora o radu, što uključuje pravo na platu i druge troškove, posebno ističući troškove vezane za korištenje ličnih sredstava rada, za potrebe poslodavca, ukoliko postoje takvi troškovi.

 

Stoga, u pogledu rada od kuće, radnik ima pravo na platu i sva druga pripadajuća prava, izuzev, po sopstvenom sudu, troškova prevoza kod dolaska na posao i povratka sa posla, jer dati troškovi ne postoje.

 

Hvala na izdvojenom vremenu !

1 Comment
  • Ante Pehar
    Komentariši
    Posted at 11:20 pm, Mart 24, 2020

    Poštovani,

    Izvrstan članak! Nakon čitanja Vašeg teksta riješili smo dilemu vezano za ovo pitanje.

    S poštovanjem,

    Ante pehar

Napiši komentar

Komentar
Name
Email
Website